Iseljavanje jugoslovenskih Jevreja u Izrael 

O Jevrejskom istorijskom muzeju i njegovom projektu ISTRAŽIVANJE I DIGITALIZACIJA DOKUMENATA O ISELJAVANJU JUGOSLOVENSKIH JEVREJA U IZRAEL, 1948 – 1952/53.

Godine 1948. Savez jevrejskih opština Jugoslavije je osnovao jevrejski muzej. Bio je to skroman početak, ali je bio početak. Taj muzej je trebalo da postane posebno mesto na kojem će se sabirati, proučavati i prikazivati dokumenta, fotografije, predmeti, odnosno onaj deo jevrejskog kulturnog i istorijskog nasleđa koji je uspeo da „preživi“ stravični holokaust koji su Nemci sproveli u okupiranoj  Srbiji, ustaški genocid  u Hrvatskoj, i sve ostale nacističke i fašističke vojne formacije – nemačke saveznike. Svi su se oni postarali da za vreme Drugog svetskog rata nestane 80% ukupnog jugoslovenskog jevrejstva i njegove kulture, materijalne i duhovne. Savez jevrejskih opština Jugoslavije je uspeo u svojoj zamisli – jevrejski muzej jeste postao to mesto čuvanja. Za desetak godina „mesto“ se razvilo u pravi, mali, ali dobro organizovan muzej sa prvom stalnom izložbenom postavkom. A zatim, sedamdesetih godina 20. veka, pojavio se u punom sjaju Jevrejski istorijski muzej, ne više tako mali jer je raspolagao jedinstvenim muzejskim zbirkama u bivšoj Jugoslaviji, arhivskom građom, i drugom stalnom izložbenom postavkom, tako koncipiranom da ga je učinila posebnim među svim (ili skoro svim) jevrejskim muzejima u Evropi, pa i u svetu.

Danas Jevrejski istorijski muzej pripada Savezu jevrejskih opština Srbije, njegove muzejske zbirke su se, unekoliko, uvećale, arhiv je oformljen kao poseban odeljak Muzeja, a druga stalna postavka i dalje stoji takva kakva je, mada joj „rok  trajanja“ još nije istekao – i dalje je privlačna i domaćim i stranim posetiocima.

Arhiv našeg Muzeja je pomalo neobičan u tom smislu što je s jedne strane fragmentaran – nedostaje mu mnogo podataka, ali je s druge strane izuzetan – poseduje dokumetaciju koja, ponekad, otkriva neke u javnosti i kroz noviju istoriju manje poznate događaje; sadrži neočekivane informacije o anonimnim, tzv. običnim ljudima koji su, u nekom periodu, postupali na određeni način i postali deo nekih, sada već istorijskih akcija, istorijskih činjenica koje su, opet, uticale na neke druge, nove, istorijske, sociološke, etnološke, i druge momente. Jer, sve je povezano …

Pa, jedna takva istorijska „akcija“ sa sociološkim i svim drugim posledicama, a zasnovana na arhivskoj građi našeg Jevrejskog istorijskog muzeja, predstavlja temu važnog i složenog projekta koji nosi jasan naziv ISTRAŽIVANJE I DIGITALIZACIJA DOKUMENATA O ISELJAVANJU JUGOSLOVENSKIH JEVREJA U IZRAEL, 1948 – 1952/53. Inicijator i vođa ovog projekta, a time i partner našeg Muzeja u realizaciji projekta je mr istorijskih nauka i viši arhivista Dragan Krsmanović, pukovnik u penziji, sa kojim je naš Muzej već mnogo puta uspešno sarađivao. Ovaj, u suštini arhivistički, mada istraživački projekat, pravi je primer kako neki koraci u životu odrede ne samo život pojedinca, nego i cele zajednice. Oko 9.000 imena jugoslovenskih Jevreja konstatovano je tokom istraživanja – imena ljudi koji su hteli da se isele u novoformiranu, bolje rečeno obnovljenu državu Izrael, posle svih trauma koje su doživeli tokom Drugog svetskog rata. Koliko se iselilo, koliko se predomislilo i ostalo u tadašnjoj Jugoslaviji, koliko je stiglo u Izrael pa su ih izraelske vlasti vratile iz određenih razloga, a koliko njih se iselilo, pa posle nekoliko godina, ipak,  vratilo … Ovaj fantastični projekat je usmeren na to da odgovori na sva ova pitanja, naravno u skladu sa raspoloživim dokumentima. Tim koji je radio na projektu učinio je sve da sazna sve – što može da se sazna. Glavni rezultat projekta je izrada baze podataka koju će svi zainteresovani moći da vide. Moći će da vide imena svojih predaka, pa čak i svoja, kada su se iseljavali, ko je sve još bio od porodice, iz kojeg su grada rodom, …

Baza podataka će biti stavljena na poseban sajt, a taj sajt će biti linkom povezan sa sajtom Jevrejskog istorijskog muzeja www.jimbeograd.org kome je, sticajem okolnosti, pre nekoliko godina oduzeta „snaga“ da podrži ovakvu veliku bazu podataka. Dok se ta „snaga“ ne vrati i sajt Muzeja ne napravi drugačijim, baza podataka o iseljavanju jugoslovenskih jevreja se poziva sa sajta Muzeja iz menija O iseljavanju Jevreja_baza.

Ostali članovi tima koji su radili na ovom projektu su: Miloš Arsić, saradnik – istraživač, Barbara Panić, kustos našeg Muzeja i saradnik – istraživač, Bojan Zorić, istoričar i volonter na ovom projektu, Dragana Ponorac, informatičar i autor baze podataka, veb dizajn Optimus Pro Studio i Vojislava Radovanović, upravnica Muzeja i koordinator projekta. Projekat je otpočeo i završio se 2019. godine, a finansirao ga je Savez Jevrejskih opština Srbije.

Vojislava Radovanović

Upravnica Jevrejskog istorijskog muzeja

 

DOKUMENTA

 

ARHIVSKA GRAĐA O ORGANIZOVANJU ISELJAVANJA JUGOSLOVENSKIH JEVREJA U IZRAEL 1948-1952

 

Jevrejski istorijski muzej u svojoj arhivi poseduje više hiljada dokumenata koji se odnose na organizovano iseljavanje jugoslovenskih Jevreja u Izrael (Alije) od 1948 do 1952-godine. Deo dokumentacije, nešto preko 3000 listova je i skeniran i može biti dostupan u elektronskoj formi. Deo arhivske građe koja se odnosi na iseljavanje nalazi se u Arhivu Jugoslavije i ona se uglavnom odnosi na odnos državnih organa u vezi sa iseljavanjem.

Na ovom sajtu je, zbog tehničkih ograničenja, postavljen samo izvod iz arhivske građe odnosno deo dokumenata za koje se pretpostavlja da bi mogli biti interesantni istraživačima ili članovima porodica iseljenika.

 

GALERIJA

KONTAKT

Pošaljite dokument (sliku)

Adresa

Kralja Petra 71A, Beograd

Radno vreme

ponedeljak-petak: 8:30 – 15:30 sati

Za posetioce: 10 – 14 sati
(grupne posete po dogovoru)